Hittestress bij ouderen: risico's herkennen en voorkomen

Waarom zijn ouderen kwetsbaarder voor hitte?

Ouderen zijn de grootste risicogroep bij warm weer omdat hun lichaam minder goed met hitte omgaat dan dat van jongere mensen. Het RIVM noemt ouderen, mensen met een chronische ziekte en jonge kinderen als de groepen die extra aandacht nodig hebben tijdens een warme periode. Het lichaam van een oudere koelt simpelweg trager af en geeft eerder signalen te laat door.

Naarmate we ouder worden, neemt het vermogen om de lichaamstemperatuur te reguleren af. Daar spelen meerdere oorzaken een rol bij:

• Minder dorstprikkel: ouderen voelen minder snel dorst, terwijl ze juist voldoende moeten drinken. Daardoor drinken ze vaak te weinig zonder het te merken.
• Tragere temperatuurregulatie: er wordt minder zweet aangemaakt en de doorbloeding van de huid neemt af, waardoor het lichaam warmte moeilijker kwijtraakt.
• Medicijngebruik: bepaalde geneesmiddelen verstoren de vochtbalans of het zweten en vergroten zo het risico op uitdroging.
• Onderliggende aandoeningen: vooral hart- en vaatziekten maken het lichaam gevoeliger voor de belasting van hitte.

Welke medicijnen vergroten het risico bij hitte?

Veel ouderen gebruiken dagelijks medicatie, en sommige middelen maken het lichaam kwetsbaarder voor warmte. Volgens de KNMP (de apothekersorganisatie) kunnen verschillende geneesmiddelgroepen de temperatuurregulatie of de vochtbalans verstoren. Het is belangrijk om medicatie nooit zelf aan te passen, maar bij twijfel de huisarts of apotheker te raadplegen.

• Plaspillen (diuretica) zorgen voor extra verlies van vocht en zouten, waardoor iemand sneller uitdroogt en minder zweet.
• Anticholinergica kunnen het zweten remmen, waardoor het lichaam moeilijker warmte afgeeft.
• Antidepressiva, lithium en antipsychotica kunnen de temperatuurregulatie of de elektrolytenbalans beinvloeden.
• Bepaalde bloeddrukverlagers (RAAS-remmers) en ontstekingsremmers (NSAID's) kunnen de vochtbalans of nierfunctie verstoren.

Het advies van apothekers bij deze middelen tijdens warme dagen is duidelijk: zorg voor voldoende drinken, blijf uit de volle zon en let goed op signalen van uitdroging. Bespreek tijdens een hittegolf met de apotheker of huisarts of medicatie aanpassing nodig heeft.

Hoe herkent u uitdroging en oververhitting?

Hittestress sluipt er vaak ongemerkt in, juist omdat een oudere zelf weinig dorst of ongemak voelt. Naasten en mantelzorgers spelen daarom een sleutelrol in het vroeg opmerken van klachten. Let op de volgende signalen, die het RIVM en het Rode Kruis koppelen aan oververhitting:

• Vermoeidheid, hoofdpijn en concentratie- of duizeligheidsklachten
• Misselijkheid of braken, spierkrampen of buikkrampen
• Een rode, warme huid die later juist droog kan aanvoelen omdat het zweten afneemt
• Een snelle hartslag, bleek zien of flauwvallen
• Verwardheid of een afwezige indruk maken

Een lichaamstemperatuur boven de 39 graden, een rode huid, stuipen of bewusteloosheid wijzen op een hitteberoerte. Dat is een acute, levensbedreigende situatie. Bel in dat geval direct 112.

Hoe voorkomt u hittestress bij ouderen?

De meeste hitteproblemen zijn te voorkomen met eenvoudige maatregelen rond drinken, koelte en rust. Het Rode Kruis en het RIVM geven hiervoor concrete adviezen die u samen met de oudere kunt toepassen.

• Drink regelmatig: ongeveer 2 liter water per dag wordt aanbevolen, ook zonder dorstgevoel. Zet een gevuld glas of flesje duidelijk in het zicht als geheugensteun.
• Vermijd alcohol en let op cafeine, want die kunnen het vochtverlies versterken.
• Draag luchtige, ademende kleding en doe overdag rustig aan.
• Plan inspanning zoals boodschappen of een wandeling in de koelere ochtend of na het avondeten, niet tijdens de warmste uren.
• Zoek de koelste plek in huis of in de schaduw van de tuin op en maak die comfortabel om te zitten.
• Verfris het lichaam met een koele doek, een lauwe douche of de voeten in koel water.

Minstens zo belangrijk is om elkaar in de gaten te houden. Uit cijfers van het Rode Kruis blijkt dat slechts 18 procent van de Nederlanders oudere familieleden vraagt of ze hulp nodig hebben, en maar 9 procent gaat langs bij oudere buurtgenoten. Een kort bezoekje of telefoontje om te vragen of er genoeg water in huis is, kan veel verschil maken.

Hoe houdt u de woning koel?

Een koele woning is de beste bescherming tegen hitte, omdat ouderen daar het grootste deel van de dag verblijven. De kern is simpel: houd de warmte buiten en laat koelte binnen op de juiste momenten.

• Weer de zon voor de warmte binnenkomt: gebruik buitenzonwering, screens, luiken of desnoods witte doeken voor de ramen. Buitenzonwering houdt de hitte tegen voordat die het glas raakt en is daarmee effectiever dan binnenzonwering.
• Ventileer slim: zet ramen en deuren open wanneer het buiten koeler is dan binnen, meestal 's nachts en in de vroege ochtend, en houd ze gesloten op het heetst van de dag.
• Creeer doortocht zodat koele lucht kan stromen, en zet eventueel een ventilator bij de zitplek.
• Verwijder het winterdekbed en kies voor licht beddengoed voor een koelere nacht.

Wie de woning structureel koeler en hittebestendiger wil maken, kan met een hitteplan voor het huis in kaart brengen welke maatregelen, zoals buitenzonwering of betere ventilatie, het meeste effect hebben. Zo blijft de woning ook bij de volgende warme zomer aangenaam.

Wanneer moet u hulp inschakelen?

Twijfel niet te lang om hulp te zoeken; bij hitte kan een situatie snel verslechteren. Het RIVM koppelt het advies aan de waarschuwingscodes van het KNMI. Bij code geel is extra alertheid nodig en is het verstandig om kwetsbare naasten te controleren. Houdt iemand klachten als hoofdpijn, duizeligheid of misselijkheid, breng dan de oudere naar een koele plek, laat hem of haar drinken en rusten.

Verdwijnen de klachten niet, of komen er ernstigere signalen bij zoals flauwvallen, een snelle hartslag of een bleke huid, neem dan contact op met de huisarts. Bij tekenen van een hitteberoerte, denk aan een lichaamstemperatuur boven 39 graden, verwardheid, stuipen of bewusteloosheid, belt u onmiddellijk 112. Het Nationaal Hitteplan van het RIVM wordt geactiveerd bij aanhoudend warm weer en dient als signaal voor zorgverleners en naasten om juist dan extra op kwetsbare mensen te letten.

Bronnen

• RIVM - Nationaal Hitteplan
• RIVM - Hitte
• RIVM - GGD-richtlijn medische milieukunde: hitte en gezondheid
• Rode Kruis - Zo help je ouderen de warme dagen door
• Rode Kruis - Wat moet je doen bij hitte?
• KNMP - Hitte en verminderde temperatuurregulatie
• NHG - Medicatiegebruik en dreigende dehydratie bij hitte
• KNMI - Hitte en waarschuwingen